"Czas właściwy" do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, o którym mowa w art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej, należy interpretować nie tylko opierając się na podstawach i terminach złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości określonych w art. 21 ustawy - Prawo upadłościowe, ale także z uwzględnieniem funkcji oraz celu jakiemu ma służyć art. 116 o.p. Zatem, "czas właściwy" to czas w jakim zarząd spółki, niebędący w stanie zrealizować zobowiązań względem wszystkich jej wierzycieli, winien złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości, aby w ten sposób chronić zagrożone interesy wszystkich wierzycieli, którzy po ogłoszeniu upadłości mogą liczyć na równomierne zaspokojenie - wyjaśniło Ministerstwo Finansów.

Zapytanie nr 7212 do ministra finansów w sprawie odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe spółki

Szanowna Pani Minister!

Urząd skarbowy chciał przenieść odpowiedzialność za zobowiązania finansowe na członków zarządu spółki kapitałowej. Jest to dopuszczalne, jeżeli zobowiązanie powstało w okresie pełnienia funkcji przez członka zarządu, a windykacja spółki okazała się nieskuteczna. Aby uchronić się przed odpowiedzialnością, członek zarządu może w przepisowym terminie złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości lub udowodnić, że niezłożenie go w odpowiednim terminie nie było jego winą. Sprawa pierwsza dotyczyła wniosku o upadłość, w jakim terminie wniosek powinien być złożony. Urząd skarbowy w lutym nie otrzymał od spółki zaliczki na PIT, stwierdził, że był to odpowiedni moment na złożenie wniosku. Prezes wniosek o upadłość złożył w lipcu i, jak twierdzi, postępował zapobiegawczo, gdyż spółka miała warte ok. 1 mln zł aktywa, a jej zadłużenie do urzędu skarbowego wynosiło 650 tysięcy złotych. Urząd skarbowy uważa jednak, że wniosek został złożony za późno. Wytłumaczył, że nieuiszczanie zobowiązań jest wtórną sprawą do ogłoszenia upadłości spółki, pomijając majątek. Jeśli ktoś chce uchronić się przed odpowiedzialnością, musi złożyć wniosek wtedy, gdy spółka spóźnia się z jakąkolwiek zapłatą.

Sprawa druga dotyczyła CIT, to znaczy odsetek od nieterminowej zapłaty, gdyż podatek wyegzekwowano z majątku spółki. Prezes spółki nie złożyła wniosku o upadłość. Wyjaśniła, że nie miała pojęcia o sytuacji spółki, gdyż bilansowo wyglądało to dobrze. Mówiła, że ukazała majątek spółki, skąd urząd skarbowy mógł ściągnąć zaległości. Urząd skarbowy był innego zdania, gdyż wskazany majątek był jedynie na papierze, wynikał z ksiąg rachunkowych, ale w aktualnej sytuacji on nie istniał. Stwierdził, że skoro prezes spółki nie była wstanie zająć się sprawami spółki, powinna była zrezygnować z funkcji prezesa.

W związku z powyższym zwracam się z zapytaniem do Pani Minister:

Czy jeśli prezes spółki chce uchronić się od odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe, musi dostarczyć wniosek o upadłość spółki, nawet gdy spółka posiada aktywa, ale nie płaci zaległości?

Czy zagrożona ciąża pani prezes nie chroni jej przed konsekwencjami niezłożenia wniosku o upadłość spółki w terminie?

Poseł Adam Ołdakowski

11 kwietnia 2018 r.

Odpowiedź na zapytanie nr 7212 do ministra finansów w sprawie odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe spółki

W związku z przekazanym w dniu 20.04.2018r. zapytaniem nr 7212 Pana Adama Ołdakowskiego posła na Sejm RP w sprawie odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe spółki, przedstawiam stanowisko w sprawie.

W myśl art. 116 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017r. poz. 201, z późn. zm.) za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu:

  1. nie wykazał, że:
    1. we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym czasie zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne w rozumieniu ustawy z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne (Dz. U. z 2016 r. poz. 1574, 1579, 1948 i 2260) albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu, o którym mowa w ustawie z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne, albo
    2. niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy;
  2. nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

Stosownie natomiast do przepisu art. 116 § 2 tej ustawy odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu, oraz zaległości wymienione w art. 52 oraz art. 52a powstałe w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu. Dodatkowo w art. 116 § 2a zastrzeżono, że odpowiedzialność obejmuje również zobowiązania podatkowe powstałe na podstawie odrębnych przepisów po likwidacji spółki, zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał po likwidacji spółki, oraz zaległości wymienione w art. 52 oraz art. 52a powstałe po likwidacji spółki, o ile osoby te pełniły obowiązki członka zarządu w momencie likwidacji spółki.

Z treści powołanego art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej wynika, że jedną z przesłanek wyłączających odpowiedzialność podatkową członka zarządu za zaległości podatkowe spółki jest wykazanie, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości (pkt 1 lit. a). Wprawdzie ustawa – Ordynacja podatkowa nie definiuje pojęcia „właściwego czasu”, to należy uznać, że – stosownie do przepisu art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2017 r. poz. 2344, z późn. zm.) – jest to termin trzydziestu dni od dnia, w którym nastąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości. Przepis art. 10 Prawa upadłościowego stanowi natomiast, że podstawą do ogłoszenia upadłości jest niewypłacalność dłużnika. Definicję niewypłacalności ustala z kolei art. 11 Prawa upadłościowego. Zgodnie z ust. 1 i ust. 1a tego artykułu dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, przy czym domniemywa się, że dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące. Ponadto stosownie do ust. 2 i ust. 5 tego artykułu dłużnik będący osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, jest niewypłacalny także wtedy, gdy jego zobowiązania pieniężne przekraczają wartość jego majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące, przy czym domniemywa się, że zobowiązania pieniężne dłużnika przekraczają wartość jego majątku, jeżeli zgodnie z bilansem jego zobowiązania, z wyłączeniem rezerw na zobowiązania oraz zobowiązań wobec jednostek powiązanych, przekraczają wartość jego aktywów, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące.

W tym miejscu warto zwrócić uwagę na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19.12.2017r. sygn. akt I SA/Po 286/17 (wyrok prawomocny) w którym WSA zauważył: „Ustawodawca powiązał konstrukcję odpowiedzialności ukształtowaną w art. 116 o.p. z unormowaniem art. 21 ust. 1 ustawy z 2003 r. Prawo upadłościowe. Należy zauważyć, że "czas właściwy" do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, o którym mowa w art. 116 § 1 o.p., należy interpretować nie tylko opierając się na podstawach i terminach złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości określonych w art. 21 ustawy z 2003 r. Prawo upadłościowe, ale także z uwzględnieniem funkcji oraz celu jakiemu ma służyć art. 116 o.p. A z tego punktu widzenia istotnym jest zapobieżenie dowolnemu i wybiórczemu zaspokajaniu przez dłużnika jednych wierzycieli kosztem innych. Zatem, "czas właściwy" to czas w jakim zarząd spółki, niebędący w stanie zrealizować zobowiązań względem wszystkich jej wierzycieli, winien złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości, aby w ten sposób chronić zagrożone interesy wszystkich wierzycieli, którzy po ogłoszeniu upadłości mogą liczyć na równomierne zaspokojenie.”

Przytoczyć także należy pogląd zaprezentowany w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9.07.2015r. sygn. akt II FSK 1383/13, wedle którego przy ustalaniu znaczenia pojęcia „czasu właściwego” nie należy mechanicznie przenosić terminu wskazanego w Prawie upadłościowym i naprawczym (obecnie Prawie upadłościowym), ale w warunkach konkretnej sprawy oceniać samo zaistnienie przesłanek zgłoszenia wniosku o upadłość, jak i to, że z punktu widzenia celu postępowania upadłościowego wniosek o upadłość powinien być zgłoszony w takim czasie, aby wszyscy wierzyciele mieli możliwość uzyskania równomiernego, chociażby częściowego zaspokojenia z majątku spółki. Odpowiedzialność za zrealizowanie tego celu spoczywa na członkach zarządu spółki, oni są bowiem uprawnieni i zobowiązani do kontrolowania stanu finansów i majątku spółki oraz do zgłoszenia wniosku o upadłość.

Odnosząc się do pytań Pana Posła należy zauważyć, że dotyczą one postępowania podatkowego w sprawie odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki prowadzonego w indywidualnej sprawie i oceny prawidłowości postępowania organów podatkowych w tej sprawie.

Na gruncie przepisów ustawy – Ordynacja podatkowa, Minister Finansów nie ma kompetencji do oceny prawidłowości postępowania podatkowego prowadzonego w indywidualnej sprawie przez organy podatkowe. Zgodnie z art. 120 ustawy – Ordynacja podatkowa organy podatkowe działają na podstawie przepisów prawa. Należy jednocześnie mieć na uwadze, że przepisy art. 122 i 187 Ordynacji podatkowej obligują organy podatkowe do podejmowania, w toku postępowania podatkowego, wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, a także do zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Komentowanie lub ocena przez Ministra Finansów prawidłowości podejmowanych przez organy podatkowe czynności dowodowych oraz wydanych przez te organy decyzji, jak również udzielanie podległym organom wytycznych, co do kierunków dalszego postępowania w konkretnej sprawie podatkowej, nie może mieć miejsca.

Ocena, czy we wskazanych przez Pana Posła konkretnych sprawach wystąpiły przesłanki wyłączające odpowiedzialność członka zarządu za zaległości podatkowe pozostaje w gestii organu podatkowego rozpatrującego daną sprawę, przy czym może być dokonana wyłącznie w oparciu o całokształt zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Natomiast ocena zgodności z prawem decyzji ostatecznej wydanej w postępowaniu podatkowym pozostaje w gestii sądu administracyjnego na drodze postępowania sądowo-administracyjnego, gdy strona niezadowolona z rozstrzygnięcia sprawy złoży skargę zgodnie z przepisami ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.).

Mam nadzieję, iż przedstawione wyjaśnienia stanowią wyczerpującą odpowiedź na złożone zapytanie i spotkają się z uprzejmą akceptacją Pana Marszałka.

Podsekretarz stanu w Ministerstwie Finansów
Paweł Cybulski

Warszawa, 8 maja 2018 r.