Planowane zmiany w procedurze ustalania przez organy podatkowe wartości rynkowej rzeczy lub praw majątkowych, w tym w zakresie podatków majątkowych, zapewniają ochronę interesu podatników, gdyż prowadzą do uproszczenia i skrócenia procesu ustalania podstawy opodatkowania. Wpłyną także na obniżenie kosztów postępowania, w tym kosztów podatników w postaci braku zapłaty kosztów biegłego w tych przypadkach, w których będzie możliwe określenie wartości przez organ podatkowy, bez konieczności powołania biegłego, ale z czynnym udziałem podatnika – poinformowało Ministerstwo Finansów.

Interpelacja nr 26954 do ministra finansów w sprawie skutków planowanego uchylenia przepisów dotyczących ustalenia wartości majątku na potrzeby rozliczenia podatku od czynności cywilnoprawnych i podatku od spadków i darowizn

Szanowna Pani Minister!

Obowiązujące obecnie przepisy ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych oraz ustawy o podatku od spadków i darowizn stanowią, iż w razie rozbieżności opinii co do wartości rynkowej przedmiotu opodatkowania lub nie podania przez podatnika tej wartości, organ podatkowy określa ją na podstawie opinii biegłego, bądź przedłożonej przez podatnika wyceny rzeczoznawcy. Zapisy te mają zostać uchylone, zaś zakładane zmiany w przepisach przewidują, że urzędy skarbowe nie będą już potrzebowały rzeczoznawców w celu ustalania wartości majątku podatników. Fiskus będzie miał możliwość samodzielnego określania wartości kupowanego, bądź też darowanego majątku, natomiast opinia biegłego będzie wykorzystywana tylko w wyjątkowych przypadkach.

Innymi słowy powołanie biegłego rzeczoznawcy będzie uprawnieniem fiskusa, a nie jego obowiązkiem. Zdaniem ekspertów tego rodzaju rozwiązanie prawne budzi szereg wątpliwości. Przykładowo w praktyce może się okazać, że urząd skarbowy podważy deklarowaną przez podatnika wartość majątku (samochodu) i orzec, że nie może on nabyć nieruchomości (samochodu) w określonej cenie.

W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z prośbą o odpowiedź na następujące pytania:

  1. Czy planowane zmiany w określaniu wartości majątku na potrzeby rozliczeń podatku od czynności cywilnoprawnych oraz podatku od spadków i darowizn nie ograniczą praw podatników?
  2. Dlaczego w nowych przepisach pomija się możliwość przedstawiania przez podatnika opinii biegłego rzeczoznawcy dotyczącej wartości majątku?
  3. Czy uzasadnione są obawy, że stosowane przez fiskus samodzielne wyliczenia wartości majątku będą niekorzystne dla podatników, arbitralne i nie będą zawierać wystarczającego uzasadnienia?

Poseł Anna Nemś

19 października 2018 r.

Odpowiedź na interpelację nr 26954 w sprawie skutków planowanego uchylenia przepisów dotyczących ustalenia wartości majątku na potrzeby rozliczenia podatku od czynności cywilnoprawnych i podatku od spadków i darowizn

W związku z interpelacją z dnia 25 października 2018 r. nr 26954 Pani Poseł Anny Nemś w sprawie skutków planowanego uchylenia przepisów dotyczących ustalenia wartości majątku na potrzeby rozliczenia podatku od czynności cywilnoprawnych i podatku od spadków i darowizn, uprzejmie wyjaśniam.

Projekt ustawy – Ordynacja podatkowa został opracowany przez Komisję Kodyfikacyjną Ogólnego Prawa Podatkowego. Komisja została powołana rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 21 października 2014 r. w sprawie utworzenia, organizacji i trybu działania Komisji Kodyfikacyjnej Ogólnego Prawa Podatkowego (Dz. U. poz. 1471).

Projekt ustawy - Ordynacja podatkowa (numer w wykazie prac legislacyjnych UD409 - udostępniony w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej Rządowego Centrum Legislacji w serwisie Rządowy Proces Legislacyjny, został skierowany do uzgodnień zewnętrznych i konsultacji publicznych – aktualnie jest przedmiotem oceny zasadności zgłoszonych uwag.

Zakłada się wejście w życie ustawy – Ordynacja podatkowa od 1 stycznia 2020 r.

W zakresie pytań zawartych w interpelacji:

  1. Czy planowane zmiany w określaniu wartości majątku na potrzeby rozliczeń PCC oraz podatku od spadków i darowizn nie ograniczą praw podatników?
  2. Dlaczego w nowych przepisach pomija się możliwość przedstawiania przez podatnika opinii biegłego rzeczoznawcy dotyczącej wartości majątku?
  3. Czy uzasadnione są obawy, że stosowane przez fiskus samodzielne wyliczenia wartości majątku będą niekorzystne dla podatników, arbitralne i nie będą zawierać wystarczającego uzasadnienia?

- przedstawiam co następuje.

Uchylenie w ustawach podatkowych, w tym w ustawie o podatku od czynności cywilnoprawnych (dalej „ustawie o PCC”) oraz ustawie o podatku od spadków i darowizn (dalej „ustawie o PSD”), procedury określania przez organy podatkowe wartości rynkowej rzeczy lub praw majątkowych prowadzi do ujednolicenia i uproszczenia procedury określania tej wartości dla celów podatkowych, która będzie miała zastosowanie, co do zasady, do wszystkich podatków, w tym podatków majątkowych (Dział IV Rozdział 9 projektu nowej ustawy – Ordynacja podatkowa, zwanego dalej „projektem”).

Planowane zmiany w procedurze ustalania przez organy podatkowe wartości rynkowej rzeczy lub praw majątkowych, w tym w zakresie podatków majątkowych, zapewniają ochronę interesu podatników, gdyż prowadzą do uproszczenia i skrócenia procesu ustalania podstawy opodatkowania. Wpłyną także na obniżenie kosztów postępowania, w tym kosztów podatników w postaci braku zapłaty kosztów biegłego w tych przypadkach, w których będzie możliwe określenie wartości przez organ podatkowy, bez konieczności powołania biegłego, ale z czynnym udziałem podatnika. Możliwość, a nie obligatoryjny obowiązek powołania biegłego przez organ podatkowy nie oznacza, że organ podatkowy dokonana oceny wartości w sposób dowolny. Opinia biegłego, jak obecnie, traktowana będzie jako dowód w postępowaniu podatkowym, który podlega ocenie tak, jak wszystkie dowody zgromadzone w sprawie. Granice swobody w korzystaniu ze środka dowodowego w postaci opinii biegłego wyznacza nałożony na organ podatkowy obowiązek ustalenia wartości rynkowej rzeczy lub prawa majątkowego zgodnie z definicją określoną w przepisach ustaw podatkowych (np. art. 6 ust. 2 ustawy o PCC oraz art. 8 ust. 3 ustawy o PSD) i transparentną procedurą określoną w projekcie. Przepisy te są tak skonstruowane, że organ podatkowy nie zakwestionuje ceny sprzedaży (która z powodu wielu czynników może odbiegać od tych przeciętnych), ale zadeklarowaną postawę opodatkowania w tym celu, aby podatek został zapłacony od wartości rynkowej, niezależnie od ceny transakcji. W żadnym wypadku ani teraz, ani w planowanym stanie prawnym urząd skarbowy nie może orzec, że podatnik nie może nabyć nieruchomości (samochodu) w określonej cenie.

W ramach proponowanej procedury zasadą będzie określanie wartości majątku w pierwszej kolejności przez podatnika. Jeżeli zdaniem organu podatkowego wartość ta znacznie odbiega od wartości rynkowej, organ ten będzie zobowiązany do wskazania wartości oraz przesłanek, którymi kierował się przy jej wyliczeniu, czego nie gwarantują podatnikowi obecne przepisy, a podatnik w odpowiedzi na wezwanie, wskazania przyczyn uzasadniających podanie wartości znacznie odbiegającej od wartości rynkowej (art. 632 § 2 i 3 projektu). Jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy, „…w wielu przypadkach wskazanie przesłanek ustalenia takiej wartości przez organ podatkowy lub zobowiązanego przyczyni się do pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego i uwzględnienia argumentów, które przemawiają za taką, a nie inną wyceną. Konsekwencją powyższego będzie szybkie i koncyliacyjne załatwienie sprawy.”.

Jeżeli jednak podatnik nie określi lub nie dokonana zmiany wartości rzeczy albo wartość określona przez niego nie będzie odpowiadała według wstępnej oceny organu podatkowego wartości rynkowej, organ ten będzie prowadził uproszczoną procedurę mającą na celu ustalenie tej wartości. Wszelkie działania organu podatkowego będą transparentne, gdyż będzie zobowiązany sporządzić na tę okoliczność adnotację stanowiącą dowód w ewentualnym postępowaniu podatkowym lub kontroli podatkowej. Należy nadmienić, że niezależnie od zapewnienia podatnikowi udziału w każdym stadium ustalania wartości majątku i postępowania podatkowego, projektowane przepisy umożliwiają także administracyjną i sądową kontrolę decyzji wydanej przez organ podatkowy pierwszej instancji.

Organy podatkowe wyposażone są w narzędzia, które pozwalają na ustalenie podstawy opodatkowania zgodnie z definicją zawartą, m.in. w ww. ustawach podatkowych, na podstawie przeciętnych cen stosowanych w obrocie rzeczami tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem ich miejsca położenia, stanu i stopnia zużycia. We wszystkich urzędach skarbowych w kraju funkcjonuje system informatyczny (CzM), w którym ewidencjonuje się, m.in. dane dotyczące cen transakcyjnych nieruchomości lub praw majątkowych na terenie działania urzędu wraz ze słownikowym opisem tych nieruchomości. Pozwala to na rzetelną ocenę wartości dokonaną przez organ podatkowy na podstawie zebranych dowodów i materiałów, a także cen transakcyjnych odpowiednich nieruchomości. Wartość rynkowa przedmiotu czynności określana jest według tych samych reguł, niezależnie od tego, czy określenia wartości rynkowej dokona organ podatkowy z uwzględnieniem opinii biegłego, czy bez dodatkowej wiedzy fachowej. Definicja wartości rynkowej, zawarta w ustawach podatkowych, w tym w art. 6 ust. 2 ustawy o PCC i 8 ust. 2 ustawy o PSD, ma walor uniwersalny co oznacza, że wymóg określenia wartości rynkowej nie daje możliwości organowi podatkowemu swobodnego kształtowania wartości przedmiotu czynności prawnej, w oderwaniu od realiów panujących na rynku w obrocie danymi dobrami.

Wyrażam nadzieję, że przedstawione wyjaśnienia Pani Poseł uzna za wystarczające.

Podsekretarz stanu w Ministerstwie Finansów
Tomasz Robaczyński

Warszawa, 15 listopada 2018 r.