Ostatnio szereg kontroli podatkowych, w których reprezentowałem podatników, skupiało się w szczególności na tym, czy podatnik dochował należytej staranności w transakcjach z kontrahentami. Sprawa owej należytej staranności jest o tyle poważana, że podnoszenie przez organy braku tejże staranności może skutkować kwestionowaniem prawa do odliczenia.

Wobec braku legalnej definicji pojęcia „należyta staranność” organy podatkowe wskazują jej brak po stronie podatnika nie kwapiąc się jednocześnie do wyjaśnienia, jak ową staranność zachować. Cel takiego działania jest wiadomy.

Po stronie podatników często stają sądy administracyjne, które starają się wypełnić lukę definicyjną i wręcz szczegółowo wyjaśniają organom podatkowym, co zwykły przedsiębiorca powinien, a czego nie musi robić, weryfikując swoich kontrahentów. Nadmienić warto, że pojęcie należytej staranności było przedmiotem szeregu orzeczeń Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Analizując zagadnienie należytej staranności WSA wskazał, że działania, których należy oczekiwać od rzetelnie funkcjonującego podatnika, zależą przede wszystkim od okoliczności badanej transakcji. Przedsiębiorca powinien zatem zasięgnąć informacji na temat swojego kontrahenta w celu upewnienia się co do jego wiarygodności dopiero wówczas, gdy zaistnieją przesłanki, by podejrzewać nieprawidłowości. Wszelkie przesłanki, które zaistniały lub stały się znane podatnikowi już po przeprowadzeniu transakcji, nie powinny mieć wpływu na ocenę dobrej wiary podatnika.

WSA wskazał, że organy podatkowe nie mogą w sposób generalny wymagać, aby podatnik, zamierzający skorzystać z prawa do odliczenia VAT, badał, czy jego kontrahent jest zarejestrowanym podatnikiem, dysponuje towarami będącymi przedmiotem transakcji, jest w stanie dostarczyć asortyment, czy też wywiązuje się z obowiązku złożenia deklaracji i zapłaty VAT oraz posiada potwierdzające to dokumenty. WSA wskazał przy tym na szereg okoliczności faktycznych, które nie mogą stanowić zarzutu braku zachowania należytej staranności. Do takich okoliczności należy zaliczyć np.  brak wiedzy o źródle pochodzenia towarów.

Omawiany wyrok przedstawił jasne wytyczne dla organów, jak należy prowadzić postępowanie dowodowe w sprawach tzw. karuzel VAT a dla podatników stanowi oręże do walki o swoje prawa.